35

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93


35

350

Rozróżnia się ludność aktywną zawodowo 1 lub ludność czynną zawodowo 1 i ludność nieaktywną zawodowo 2lub ludnosć bierną zawodowo 2. Ludność czynna zawodowo to w zasadzie osoby wykonujące działalność zawodową 3, zalicza się więc do tej grupy nie tylko osoby mające zajęcie zarobkowe 3, ale również te osoby, których praca zawodowa nie jest wynagradzana, w szczególności pomagających członków gospodarstwa domowego (353-5) nie otrzymujących wynagrodzenia. Wyłącza się natomiast na ogół: gospodynie domowe 4 zajmujące się bezpłatnie gospodarstwem domowym, studentów, emerytów, itd. Bierni zawodowo 5 (358-1), to grupa osób, na którą składają się wszystkie osoby nienależące do ludności czynnej zawodowo, uważa się czasem za utrzymywaną przez ludność czynną zawodowo. Współczynnikiem aktywności zawodowej 6 danej grupy osób nazywamy stosunek osób czynnych zawodowo do ogółu osób w tej grupie.

  • 1. Pojęcie osób posiadających zajęcie przynoszące dochód, osób pracujących, pracowników są określniami używanymi w stosunku do osób czynnych zawodowo.


351

Wśród pracowników 1 wyróżnia się z uwagi na ich status zatrudnienia pracowników posiadających zatrudnienie  2 i pracowników nie posiadających zatrudnienia  3, czyli bezrobotnych. Do pracowników nie posiadających zatrudnienia zalicza się zazwyczaj tylko osoby nie zatrudnione, ale faktycznie poszukujace pracy 4. Może się zdarzyć, że z uwagi na sytuację ekonomiczną i sytuację na rynku pracy nawet znaczna część pracowników świadczy pracę w wymiarze mniejszym niż pożądany. W takiej sytuacji mówimy o niepełnym zatrudnieniu 6. Osoby pozostające w zatrudnieniu jedynie okazjonalnie - pracownicy okazjonalni 7 - klasyfikuje się zwykle jako osoby nieaktywne na rynku pracy.

  • 2. Zatrudniony, rz./przym. - zatrudnienie, rz.: fakt posiadania pracy zarobkowej. Zatrudnienie status na rynku pracy.
  • 3. Bezrobotny, przym. - bezrobocie, rz.


352

Przez strukturę zawodową ludności 1 rozumie się podział oparty na zawodzie 2 poszczególnych osób. Wyrażenie grupa zawodowa 3 oznacza zespół osób wykonujących zawody do siebie zbliżone poprzedzone zwykle podobną ścieżką edukacji.

  • 1. By zapewnić porównywalność analiz w zakresie struktury zawodowej ludności, Międzynarodowa Organizacja Pracy przygotowała klasyfikację zawodów i specjalności (International Standard Classification of Occupations - ISCO).


353

Ludność czynną zawodowo (350-1) klasyfikuje się także według statusu na rynku pracy 1. Wyróżnia się: pracodawców 2, pracowników najemnych 3, pracujących na własny rachunek 4 oraz pomagajacych członków rodziny 5. Ci ostatni to członkowie rodziny osoby prowadzącej działalność gospodarczą, którzy pomagają jej w pracy, nie otrzymując w zamian wynagrodzenia. Zawód w powiązaniu z zajmowanym stanowiskiem wraz z uwzględnieniem podstawowych cech demograficznych jednostek pozwala wyodrębnić określone kategorie społeczno-zawodowe 6.

  • 1. Klasyfikacja według statusu (jako pracodawca, pracownik, itd.) jest uzupełniana poprzez dodatkowe określenia w spisach powszechnych różnych krajów, np. poprzez "status przemysłowy", "stany w zatrudnieniu", "pozycja w fabryce," "grupa pracownicza," itd.
  • 2. Menedżerowie bywają zaliczani do grupy pracodawców, chociaż sami nie prowadzą działalnosci gospodarczej.


354

Wśród pracowników najemnych (353-3) wyodrębnia się czasem chałupników 1, którzy nie wchodzą w skład personelu zakładów, mogą jednak pracować na rachunek nawet kilku pracodawców. Pracowników przedsiębiorstw dzieli się natomiast na dwie kategorie: robotników 2, czyli pracowników fizycznych i pracowników administracyjnych 3, czyli pracowników umysłowych 3. Wśród robotników można wyodrębnić w zależności od umiejętności pracowników wykwalifikowanych 6, na wpół wykwalifikowanych 6 i niewykwalifikowanych 7. Praktykanci 8 klasyfikowani są odrębnie.

  • 2. Innym rodzajem klasyfikacji jest klasyfikacja z uwagi na sposób wynagradzania. Wyróżniamy pracowników pobierających pensje w odstępach tygodniowych oraz pracowników pobierających wynagrodzenie raz w miesiącu.
  • 7. Robotnik to niewykwalifikowany pracownik, który wykonuje zwykle najcięższe prace.


355

W grupie pracowników najemnych (353-3) wyróżnia się dyrektorów 1, których rolą jest podejmowanie kluczowych decyzji co do funkcjonowania przedsiębiorstwa, personel kierowniczy 2, którego zadaniem jest koordynacja procesu wdrażania ww. decyzji oraz kierowników operacyjnych 3 (brygadzistów, koordynatorów obszarów itp.) odpowiadających za realizację zadań.


356

W rolnictwie stosuje się odrębną klasyfikację dotyczącą stanowiska w zawodzie. Rolnicy 1 są to ludzie, którzy uprawiają ziemię w celu osiągnięcia dochodu. Wyróżniamy wśród nich właścicieli ziemskich 2, którzy posiadają na własność ziemię uprawianą przez nich i dzierżawców 3, którzy za pomocą własnego inwentarza uprawiają ziemię, dzierżawioną za oznaczoną cenę. Robotnicy rolni 4to ludzie zatrudnieni przez rolników.

  • 2. Zarządca gospodarstwa klasyfikowany jest jako rolnik.
  • 4. Wyróżniamy trzy podstawowe typy robotników rolnych: etatowi robotnicy rolni i sezonowi robotnicy rolni. Ostatnią kategorię tworzą migranci pracujący w rolnictwie.


357

Ludność czynną zawodowo można sklasyfikować także według działu gospodarki 1, w jakim wykonują swój zawód. Klasyfikacja ta opiera się na klasyfikacji zakładów 2 z punktu widzenia ich roli gospodarczej. Wyróżnia się osoby pracujące w rolnictwie 3 i osoby pracujące poza rolnictwem 4. Pracownicy administracji publicznej 5 oraz członkowie sił zbrojnych 6 na ogół ujmowane są odrębnie, podczas gdy pozostałych pracowników najemnych włącza się do poszczególnych kategorii zatrudnienia pozarolniczego. Przedsiębiorstwa są zwykle sklasyfikowane w trzech sektorach, sektor pierwszy 7 (rolnictwo, łowiectwo, rybołóstwo oraz kopalnie i wydobycie), sektor drugi 8 (produkcja, budownictwo), oraz trzeci sektor 9 (handel, finanse, transport, usługi). W krajach rozwijających się sektor tradycyjny 10 jest często wymieniany osobno, jako przeciwstawny nowoczesnemu sektorowi gospodarki.

  • 1. W celu zapewnienia porównywalności wyników analiz, ONZ wprowadziło międzynarodową klasyfikację zawodów ISIC (International Standard Industrial Classification of All Economic Activities).
  • 5. Urzędnik państwowy jest pracownikiem (353-3) administracji publicznej.


358

Wśród osób biernych zawodowo wyróżnia się z uwagi na ich źródło utrzymania osoby będące na utrzymaniu 1 (350-5) i osoby utrzymujące się samodzielnie 2. Człowiek będący na utrzymaniu jest utrzymywany przez innego człowieka, którego nazywa się utrzymującym 3; do osób utrzymywanych należą w szczególności gospodynie domowe (350-4) i niesamodzielne dzieci 4. Człowiek nie będący na niczyim utrzymaniu to człowiek rozporządzający własnymi środkami wystarczającymi na jego utrzymanie. Wśród osób nie będących na utrzymaniu można rozróżniać w szczególności: rentierów 5 żyjących z dochodów z majątku, emerytów 6, których środki utrzymania pochodzą z uprzedniej czynnej pracy zawodowej oraz osoby utrzymywane przez opiekę społeczną 7, które nie mają ani majątku, ani osób, które ich utrzymują i którym społeczeństwo udziela zapomóg, aby zapewnić im egzystencję. Stosunek liczy osób w wieku poprodukcyjnym do liczby osób w wieku produkcyjnym nazywamy wskaźnikiem obciążenia demograficznego 9.

  • 1. Osoba na utrzymaniu lub osoba zależna, rz. - zależny, przym. - zależność, rz.: stan bycia zależnym od innej osoby


359

Można podzielić ludność według sektorów gospodarki z którego czerpie środki na utrzymanie. Wówczas osoby będące na utrzymaniu są w tej samej kategorii co ludzie ich utrzymujący. Mówimy o ludności zależnej 1 od konkretnej gałęzi gospodarki, a w szczególności o ludności zależnej od rolnictwa 2. Pojęcie ludności rolnej 2 jest tu czasem stosowane jako synonim, choć może być również użyte w znaczeniu rolników 2, którzy żyją z roli i powinni być odróżnieni od ludności nierolnej 3 czy pozarolnej 3.


360

Osoby kalekie 1 i niepełnosprawne 1 są czasami wyodrębniane przy spisach ludności. Klasyfikuje się je wtedy według rodzaju kalectwa 2 lub niepełnosprawności 2. Wyróżnia się ogólnie kalectwo fizyczne 3 (np. niewidomych, głuchoniemych) i kalectwo umysłowe 4 (np. debile, wariaci).


361

Analiza aktywności zawodowej 1 jednostki obejmuje w szczególności zbadanie wieku rozpoczęcia pracy zawodowej 2 oraz wieku zakończenia aktywności zawodowej 3. Wyróżnia się osoby, które nigdy nie były aktywne zawodowo oraz tych, którzy są na rynku pracy od wczesnego momentu w życiu. Wyłączenie z aktywności zawodowej może być klasyfikowane według przyczyn, tj. śmierci, przejścia na emeryturę 4, czasowego wycofania się z życia zawodowego. Analizy mogą obejmować kohorty lub pewne okresy, a w ich ramach wyznacza się wskaźniki wejścia na rynek pracy 5 oraz wskaźniki wyjścia z rynku pracy, również według przyczyn. Wskaźniki te są liczone dla roczników wieku lub całych grup wiekowych.


362

Wskaźniki aktywności zawodowej służą do obliczania tablic trwania życia zawodowego 1 według okresu lub kohorty. Poza prawdopodobieństwami opisanymi w poprzednim paragrafie tablice te zawierają rozkłady według wieku wejścia na rynek pracy 2 oraz według wieku wyjścia z rynku pracy 3 (również według przyczyny, przed i po włączeniu w obliczenia umieralności), średni wiek wejścia na rynek pracy 4 oraz średni wiek wyjścia z rynku pracy 5. Oczekiwana długość życia zawodowego 6, oczekiwana długość życia zawodowego brutto 7 (która nie uwzględnia wpływu umieralności) oraz oczekiwana długość życia zawodowego netto 8 (która ją uwzglęnia) przedstawiają średnią liczbę lat życia zawodowego, które są jeszcze przed osobą w określonym wieku. Dla tych osób, które wchodzą na rynek pracy w tym wieku, oczekiwana długość oznacza średnie trwanie życia zawodowego 9. Analogiczny wskaźnik może być wyznaczony dla każdego wieku, przy wspólnym rozpatrywaniu wejścia na rynek pracy.

  • 1. Takie tablice są wyznaczne, gdy czasowe wycofanie się z rynku pracy stanowi zaniedbywalnie małą część całości, a ten warunek jest w przybliżeniu spełniony dla mężczyzn. W przypadku kobiet należy rozróżnić pierwsze wejście na rynek pracy od ponownego wejścia na rynek pracy.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93