30

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93


Rozmieszczenie i struktura ludności

30

301

Statystyka ludnościowa uwzględnia zwykle geograficzne rozmieszczenie ludności 1 lub przestrzenne rozmieszczenie ludności 1, a także jej strukturę (144-4). Każda populacja zamieszkuje pewien określony obszar 2 lub terytorium 2 (305-6), a analiza geograficznego rozmieszczenia ludności 3 lub przestrzennego rozmieszczenia ludności 3 pokazuje sposób rozmieszczenia jednostek na tym obszarze.

  • 2. Terytorium, rz. - terytorialny, przym.


302

W ramach terytorium (301-2) zamieszkiwanego przez populację można zwykle wyróżnić podobszary 1. Dla celów administracyjnych wyróżnia się obszary administracyjne 2 albo jednostki administracyjne 2 lub jednostki podziału administracyjnego  2. Geografowie dokonują natomiast wyodrębnienia regionów 3 i stref 4, które mogą, ale nie muszą pokrywać się z jednostkami podziału administracyjnego. Pojęcie regionu lub strefy bywa używane w odniesieniu do obszarów różnej wielkości, stąd pojęcie strefy polarnej, strefy klimatycznej lub obszaru miejskiego. Geografowie wyróżniają też region naturalny 5, region gospodarczy 6, a także obszar naturalny 7 definiowany w kontekście ekologii ludzkiej (104-5), jako terytorium zamieszkiwane przez ludność o odrębnych cechach.


303

Jednostki podziału administracyjnego są różne w różnych państwach, a granice tych jednostek w ramach jednego państwa podlegają zmienności w czasie. Podstawowymi jednostkami podziału są województwa 1, w ramach których wyodrębnia się powiaty 2, a te z kolei podlegają podziałowi na najmniejsze jednostki administracyjne – gminy 3. Gminy mogą być gminami miejskimi, miejsko-wiejskimi lub wiejskimi.


304

Ludność może być osiadła 1, o stałym miejscu zamieszkania albo koczownicza 2, tzn. nieustannie wędrująca w obrębie jakiegoś obszaru. Ludność, która przez pewną część roku żyje w stałych siedzibach, a pozostałą wędruje, nazywa się na pół koczowniczą 3. W niektórych państwach spotykamy się z praktyką tworzenia rezerwatów 4 dla wymierającej ludności rdzennej.

  • 2. Koczowniczy, przym.- koczownik, rz.


305

Termin kraj 1 oznacza zazwyczaj terytorium (301-2) zajmowane przez określony naród 2 (333-3). Osoby należące do tego samego narodu mają na ogół wspólną kulturę. Państwo 3 jest jednostką polityczną. Niektóre federacje 4 albo państwa federalne 4 dzielą się na mniejsze jednostki: stany 5, których suwerenność jest ograniczona (np. w Stanach Zjednoczonych lub Australii). Pojęcie terytorium 6 (301-2) stosuje się przede wszystkim w kontekście regionu geograficznego, choć termin ten może również oznaczać obszar stosunkowo niedawno skolonizowany albo zasiedlony. Czasami rozróżnia się terytoria autonomiczne 7 i terytoria nieautonomiczne 8.

  • 2. Naród, rz. - narodowy, przym.


306

Pojęcie aglomeracja 1 może być stosowane do określenia różnego rodzaju zwartych zespołów domów mieszkalnych, niezależnie od wielkości tych zespołów. Pojęcie miejscowość 1 bywa używane w tym samym znaczeniu, ale najczęściej stosuje się je do aglomeracji niezbyt wielkich. Osada 2 jest aglomeracją wiejską utworzoną przez małą grupę domów. Wieś 3 jest aglomeracją wiejską większych rozmiarów, w której występuje pewne zróżnicowanie gospodarcze ludności. Miastem 4 nazywa się miejscowość, w której rolnictwo nie odgrywa zasadniczej roli. Kryterium to, zastosowane nie do miejscowości, ale do aglomeracji, pozwala rozróżnić aglomeracje wiejskie 3 i aglomeracje miejskie 4. Miasto, będące siedzibą rządu, nazywa się stolicą 5. Najważniejsza (zazwyczaj z punktu widzenia administracyjnego) aglomeracja jednostki podziału administracyjnego nazywa się miastem wojewódzkim 6 lub miastem powiatowym 6. Podział wielkich miast na podobszary 7 jest czasami usankcjonowany administracyjnie poprzez wyróżnienie dzielnic 7.

  • 1. Pojęcie aglomeracja jest również używane w innym znaczeniu (porównaj 307-1).
  • 4. Bardzo duże miasto okreslane jest często mianem metropolia, rz. -metropolitarny, przym. miasto, rz. - miejski, przym.

307

Aglomeracje miejskie rozwijają się często przez przyłączenie miejscowości sąsiadujących, które tracą stopniowo swoją samodzielność funkcjonalną, zachowując jednak samodzielność administracyjną. Prowadzi to do powstawania aglomeracji 1, zawierającej centralny ośrodek miejski 2 i przedmieścia 3, o wyspecjalizowanych funkcjach. Konurbacja 4 jest zespołem miejskim powstałym przez połączenie kilku aglomeracji, które zachowały swoją niezależność. Często jednak pojęcia konurbacja używa się zamiennie z pojęciem aglomeracji. Powiązane funkcjonalnie i komunikacyjnie obszary dwóch lub więcej aglomeracji tworzą wieloprzestrzenny układy osadniczy określany, jako megalopolis 5.

  • 2. Innym pojęciem używanym w tym znaczeniu jest ośrodek miejski.
  • 3. Często jako synonimu słowa przedmieścia używa się strefy podmiejskie i attynencje.
    przedmieścia, rz. - przedmiejski, przym.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93