90

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

Demografia ekonomiczna i społeczna

90

901

Demografia ekonomiczna i społeczna (105-1) bada z jednej strony skutki gospodarcze i społeczne zjawisk demograficznych, a z drugiej wpływ czynników gospodarczych i społecznych na zjawiska demograficzne. Analiza populacji skupiała się dawniej na powiązaniach tejże populacji z zasobami 1, jakie ma do dyspozycji, m. in. z zasobami pozwalającymi populacji przetrwać i wytwarzać 2 dobra i usługi. Obecnie centralnym punktem analizy staje się badanie relacji pomiędzy rozwojem populacji (701-1) a jego składowymi, a wzrostem gospodarczym (903-1), ze szczególnym uwzględnieniem konsumpcji 3, oszczędzania 4 i inwestycji 5.


902

Analiza relacji pomiędzy rozmiarem populacji a zasobami pozwala zdefiniować pojęcia takie jak: przeludnienie 1 i niedoludnienie 2. Pojęcia te odnoszą się do konkretnego poziomu rozwoju 3. Kiedy rozmiary populacji są takie, że ani jej zwiększenie ani zmniejszenie nie przyniosłyby wartości dodanej mówimy o populacji optymalnej 4, zwanej optimum 4. W przypadku gdy wartość dodana ma wymiar ekonomiczny mówimy o optimum gospodarczym 5. Rozważania nad optimum gospodarczym pozostają w związku z zagadnieniem dobrobytu gospodarczego. Z uwagi jednak na fakt, że dobrobyt nie jest zjawiskiem łatwym do zmierzenia, w analizach empirycznych za miarę poziomu dobrobytu przyjmuje się poziom życia 6 lub standard życia 6, które mierzy się za pomocą średniego realnego dochodu na mieszkańca 7 rozumianego jako sumę dóbr i usług wytworzonych w pewnym okresie podzieloną przez liczebność populacji.

  • 1. Przeludnienie, rz. - przeludniony, przym.
  • 2. Niedoludnienie, rz. - niedoludniony, przym.
  • 5. W kontekście optimum ekonomicznego w literaturze spotyka się również pojęcia: optimum potęgi oraz optimum społeczne
  • 6. Pojęcie "standard życia" używane jest czasami do określenia poziomu życia, do którego jednostka dąży w przeciwieństwie do poziomu, który już osiągnęła.
  • 7. Inne miary takie jak PKB na osobę są również wykorzystywane


903

Ekonomiści podkreślają zmienność realcji pomiędzy wzrostem ekonomicznym 1 czy rozwojem gospodarczym 1 a poziomem wzrostu populacji i zmianami w jej strukturze; mniejszym zainteresowaniem cieszy się obecnie statyczna teoria wielkości populacji, a uwaga skupia się wokół dynamicznej koncepcji optymalnego tempa wzrostu  2 populacji, tj. takiego poziomu wzrostu, który zapewniłby maksymalne możliwe podwyższenie standardu życia . Powiązania te są szczególnie istotne w odniesieniu do państw o niskim poziomie standardu życia zwanych krajami rozwiającymi się 3.

  • 3. Także: kraje małorozwinięte lub kraje o niskim poziomie dochodu. Kraje te przeciwstawia się zazwyczaj krajom rozwiniętym


904

Pojęcie ludność maksymalna  1 określonego terytorium zwana jest czasem pojemnością 1 danego obszaru rozumianą jako maksymalna liczba ludności, która może zamieszkiwać owe terytorium przy zapewnieniu określonych warunków życia. Ludność minimalna 2 natomiast oznacza najmniejszą możliwą liczbę ludności na danym obszarze, która jest w stanie zapewnić grupie przetrwanie 3.


905

Termin nacisk demograficzny 1 jest związany z rozmiarem populacji oraz dostępnymi zasobami (901-1). Według teorii ludnościowej Malthusa 2, nazwanej tak od nazwiska jej twórcy, ludność wywierałaby stale nacisk na zasoby 3, tzn. że ludność stale ma tendencję do powiększania się aż do możliwego maksimum wyznaczonego przez poziom zasobów m.in. żywności. Wszelka zmiana całkowitych rozmiarów zasobów staje się bodźcem do wzrostu zaludnienia (701-1) trwającego do osiągnięcia stanu równowagi demograficznej 4 na poziomie bliskim minimum fizjologicznego 5. Tak uzyskana równowaga utrzymuje się dzięki przeszkodom represyjnym 6 takim jak głód, epidemie i wojny lub przeszkodom prewencyjnym 7, czyli moralnej wstrzemięźliwości 8, polegającej na opóźnianiu zawierania związków małżeńskich 9 i na wystrzeganiu się stosunków płciowych przedmałżeńskich.


906

Maltuzjanizm 1 oryginalnie odnosząca się do teorii Malthus’a to obecnie doktryna koncentrująca się na pożądanym współczynniku wzrostu populacji. Neomaltuzjanizm 2 zakłada zaś dodatkowo, że cel ten może zostać osiągnięty poprzez zastosowanie kontroli urodzeń (627-3).

  • 1. Malutuzjanizm, rz. - maltuzjański, przym.: zgodny z postulatami teorii Maltusa. Terminy te są często błędnie przywoływane w kontekście uzasadnienia konieczności planowania rodziny w celu rozwiązania problemów ekonomicznych społeczeństw.


907

Pod pojęciem przejścia demograficznego 1 rozumie się przejście ze stanu charakteryzującego się wysoką płodnością i wysoką umieralnością do stanu kiedy zarówno umieralność jak i płodność są niskie. W procesie przejścia ze stadium przed przejściem 2 do stadium po przejściu 3 mamy do czynienia z okresem przejściowym, który nazywa się okresem przejścia 4. W kontekście przejścia demograficznego ekonomiści obserwują często zmiany produktywności 5, czyli wielkości lub wartości produkcji w przeliczeniu na jednego pracownika lub per capita.

  • 1. Czasem nazywane rewolucją witalną (życiową). Dalsze rozróżnienie dotyczy przejścia płodności oraz przejścia umieralności. Teoria przejścia demograficznego łączy historyczne zmiany w życiowych współczynnikach ze zmianami społeczno-gospodarczymi związanych z procesami industrializacji i urbanizacji.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93