32

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

32

320

Strukturę ludności według płci 1 prezentuje się zazwyczaj poprzez wyznaczenie stosunku liczby osób jednej płci 2 do ogółu ludności albo do liczby osób płci przeciwnej. Jako licznik ułamka przyjmuje się zwykle liczbę osób płci męskiej, stad pojęcie maskulinizacji  3. Pojęcie wskaźnik maskulinizacji  4 w ścisłym znaczeniu powinno oznaczać udział osób płci męskiej w ogólnej liczbie ludności. Wskaźnik płci 5 to iloraz liczby mężczyzn do liczby kobiet, zwykle wyrażany jako wartość indeksowa (132-7) tj. liczba mężczyzn na 100 kobiet.

  • 3. Czasami populacją odniesienia jest populacja kobiet; mówimy wtedy o feminizacji.


321

Pojęć: mężczyzna 1 i kobieta  2 używa się w demografii jako synonimów osoby płci męskiej i osoby płci żeńskiej, na ogół jednak nie stosuje się ich do dzieci (323-3). Pojęcie: chłopiec 3i dziewczynka 4 poza innymi znaczeniami oznaczają również dziecko płci męskiej 3 i dziecko płci żeńskiej 4. Pojęcie człowiek 5 oznacza ogólnie istotę ludzką 5.

322

Wiek 1 jest jedną z podstawowych charakterystyk struktury ludności. Na ogół wyraża się go liczbą lat lub liczbą lat i miesięcy. Dla małych dzieci podaje się czasem wiek w miesiącach i dniach lub w latach i dwunastych częściach roku. Demografowie często zaokrąglają wiek do liczby lat ukończonych 2. W statystyce ubezpieczeniowej natomiast wiek zawyża się zaokrąglając liczbę lat w górę do najbliższej liczby całkowitej, czyli mówi się o wieku w chwili nadchodzących urodzin 5. Wiek raportowany 6 w spisie powszechnym lub rejestracji cywilnej jest często zaokrąglany w górę do najbliższej liczby całkowitej, szczególnie wtedy, gdy następna rocznica urodzin jest blisko. Czasem podaje się wiek w chwili najbliższych urodzin, przy czym zaokrągla się wiek do najbliższej całkowitej liczby lat. Terminu wiek dokładny  7 używa się przy obliczaniu tablic wymieralności. W pytaniach spisowych o wiek można pytać na różne sposoby, na przykład pytając o datę urodzenia, wiek w latach ukończonych lub po prostu o wiek. Jeśli respondent nie potrafi podać swojego wieku można starać się go ustalić w oparciu o kalendarz wydarzeń historycznych  8. Jest to lista zdarzeń wraz ze znanymi datami ich wystąpienia, które zdarzyły się w ciągu życia ankietowanego.

  • 2. Grupy wiekowe (325-2) podawane są zazwczaj w pełnych latach, np. grupa wiekowa 6-13 lat zawiera osoby, których dokładny wiek (322-7) zawiera się między 6 a 14 lat.


323

Demografia zapożycza z języka potocznego różne, niestety nieprecyzyjne, terminy na oznaczenie poszczególnych etapów życia  1. Początkowym okresem życia człowieka jest dzieciństwo  2, przy czym termin dziecko 3 oznacza na ogół człowieka, który nie osiągnął jeszcze dojrzałości(620-2). W pierwszych dniach życia dziecko nazywa się noworodkiem 4, a termin niemowlę 6 bywa stosowany w odniesieniu do dzieci, które jeszcze nie ukończyły pierwszego roku życia, chociaż w mowie potocznej używa się go także w stosunku do dzieci nieco starszych. Dzieci, które jeszcze nie weszły w wiek szkolny, nazywa się dziećmi w wieku przedszkolnym  7. Przez dzieci w wieku szkolnym 8 rozumie się dzieci, które z tytułu swojego wieku powinny uczęszczać do szkoły.

  • 6. Niemowlę, rz. - niemowlęctwo, rz.: okres bycia niemowlęciem - niemowlęcy, przym.

324

Przejście od okresu dziecięcego do okresu młodzieńczego  1 następuje w związku z osiągnięciem dojrzałości płciowej 620-2). Słowo młodzież 2 oznacza na ogół ludzi, którzy niedawno wkroczyli w okres młodzieńczy. Słowo dorosły 4 oznacza osoby w wieku dojrzałym. Wiek starczy 6 jest często używany do zdefiniowania okresu życia, w którym większość osób jest na emeryturze. Ososby powyżej tego wieku nazywane są ludźmi starszymi 8.

  • 3. Pojęcie młodzież występuje tylko w liczbie mnogiej.
  • 4. Dorosłość, rz. - dorosły, przym. - dorastanie, cz.: proces przybliżania się do dorosłości


325

Klasyfikacja ludności według wieku 1 opiera się zazwyczaj bądź na poszczególnych kohortach, bądź na grupach wieku 2, w szczególności na pięcioletnich grupach wieku 3lub na wielkich grupach wieku  4 np. 0-19 lat, 20-59 lat, 60 lat i więcej. Zamiast klasyfikacji według wieku  6 stosuje się czasami klasyfikację według roku urodzenia 5. Strukturę wieku ludności przedstawia się razem ze strukturą według płci za pomocą podwójnego histogramu (155-8), zwanego ze względu na trójkątny kształt piramidą wieku  7.

326

Średnim wiekiem ludności 1 nazywamy średnią wieku wyznaczoną na podstawie wieku wszystkich osób składających się na tę ludność; medianą wieku 2 nazywamy wiek, który dzieli tę ludność na dwie jednakowo liczne grupy. Wzrost proporcji osób starszych wśród ludności jest przejawem starzenia się populacji 3. Dla uniknięcia nieporozumień zjawisko to nazywane jest czasem demograficznym starzeniem się. Zjawisko odwrotne nazywa się odmłodzeniem dmograficznym 4. Nie należy mylić starzenia się ludności z metodą stosowaną przy tworzeniu prognoz liczby ludności, polegającą na postarzaniu 7 ludności przez zastosowanie do niej współczynników dożycia (431-6) według grup wieku, w celu ustalenia liczebności tych grup po upływie określonej liczby lat.


327

Demograficzne starzenie się (326-3) należy odróżniać z jednej strony od starości lub starzenia się jednostki 1, a z drugiej od wydłużania się życia ludzkiego  2 wywołanego postępem wiedzy medycznej i polepszaniem się warunków życia. Wiek fizjologiczny 3 człowieka zależy od stanu jego tkanek i organów. Jeżeli chodzi o dzieci, to mówi się czasem o wieku umysłowym  4, który definiuje się jako ten wiek, przy którym dziecko może uzyskać określone wyniki standardowych testów. Przy badaniu wieku umysłowego i fizjologicznego odróżnia się ten wiek od wieku chronologicznego mierzonego okresem czasu, jaki upłynął od daty urodzenia 5 tej osoby. Iloraz inteligencji 6— w skrócie IQ — stosowany przy badaniu rozwoju umysłowego dzieci, jest to iloraz wieku umysłowego przez wiek chronologiczny.

  • 1. Starzenie się, rz. - stary, przym.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93