The Demopædia Encyclopedia on Population is under heavy modernization and maintenance. Outputs could look bizarre, sorry for the temporary inconvenience

Wielojęzyczny słownik demograficzny (Polski - tłumaczenie drugiego wydania)

62

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93


62

620

Okres reprodukcji 1 lub rozrodczości 1 rozpoczyna się z chwilą osiągnięcia dojrzałości płciowej 2, która u kobiet wiąże się z pojawieniem się menstruacji 3, czyli miesiączki 4 lub tak zwanego okresu 4. Pierwsza miesiączka zwana jest menarche 5 a zaprzestania miesiączkowania oznacza wejście w okres menopauzy 6 lub klimakterium 6. Czasowy brak okresu (np. po porodzie) nazywa się amenorrhea 7. Jako standardowy okres rozrodczy przyjmuje się zwykle przedział wieku od 15 do 45 roku życia.

  • 1. Używa się również pojęcia wiek rozrodczy.


621

Zdolność mężczyzny, kobiety lub pary małżeńskiej do reprodukcji (tzn. posiadania dzieci) nazywa się zdolnością rozdorczą 1. Brak takiej zdolności nazywa się niezdolnością rozdorczą  2 lub bezpłodnością 2. Niepłodność zwykle oznacza niepłodność fizjologiczną 3, czyli niepłodność nieodwracalną 7, choć termin ten może być również używany w kontekście czasowej niemożnosci posiadania dziecka 5. W grupie kobiet można wyróżnić kobiety bezpłodne pierwotnie 8, czyli takie, które nigdy nie były zdolne do rozrodu i bezpłodne wtórnie 9, czyli takie, u których bezpłodność wystąpiła po urodzeniu jednego lub kilkorga dzieci.

  • 1. . Zdolnosć rozrodcza oznacza zwykle zdolność do zapłodnienia, co nie zawsze jest równoznaczne z urodzeniem dziecka.
  • 2. Bezpłodność, rz. - bezpłodny, przym.


622

Termin niepłodność czasowa (621-5) używany jest również w sytuacjach, kiedy niepłodność ta nie wynika z czynników patologicznych. Okresem niepłodności 1 w każdym cyklu menstruacyjnym 2 jest każdy okres inny niż okres owulacji 3. Okresem niepłodności jest też okres ciąży (602-5) oraz okres karmienia piersią 4, a okresy te nazywane są często okresami niekoncepcyjnymi 5. Okresem niepłodnym są również cykle bezowulacyjne 6 (czyli takie, w których nie dochodzi do owulacji) i okresy patologicznego braku miesiączki. Kobiety w okresie młodzieńczym mają ograniczona płodność 7. Ograniczona płodnosć bardzo młodych kobiet nazywana jest niepłodnością okresu modzieńczego 8.

  • 5. Okres pomiędzy porodem a powrotem płodności określa się mianem niepłodności poporodowej.


623

Płodność 1 i niepłodność 2 dotyczą zachowań reprodukcyjnych jednostki raczej niż teoretycznej możliwości posiadania dziecka. O niepłodności trwałej 4 mówimy w sytuacjach, gdy para nie posiada dziecka do zakończenia okresu reprodukcyjnego przez małżonków.

  • 1. Płodność, rz. - płodny, przym.
  • 2. Niepodnosć, rz. - niepłodny, przym.; bezdzietnosć, rz. - bezdzietny, przym. : dotyczy osób, które nie podsiadają dziecka.


624

Płodność (623-1) pary małżeńskiej zależy od nastawienia do posiadania dzieci 1. Wyróżnia się pary planujące 2, czyli pary które starają się regulować liczbę dzieci i odstępy (612-1*) między ich urodzeniami, oraz pary nie planujące 3, które nie podejmują tego rodzaju usiłowań i których płodność zależy całkowicie od ich aktywności płciowej i zdolności rozrodczej. Termin planowanie rodziny 4 oznacza przedsięwzięcie działań w celu posiadania pożądanej liczby dzieci 5. Kontrola urodzeń 6 i regulowanie płodności 6 dotyczą również osób niebędących w związku małżeńskim.

  • 4. Klasyfikując pary według stosunku do planowania rodziny wyróżniamy pary, które chcą kontrolować liczbę i moment pojawienia się dzieca i takie, które nie dążą do kontrolowania liczby i momentu urodzenia dziecka.
  • 5. Dzieci niechciane czy urodzenia nieplanowane to takie, które pojawiają się w momencie, kiedy para nie planuje dzieci.


625

Planowanie rodziny wiąże się z planowaniem rodzicielstwa 1 lub odpowiedzialnym rodzicielstwem 1, które przejawia się chęcią zaplanowania liczby i momentu pojawienia się dzieci w czasie, który wydaje się być najlepszy czy to z punktu widzenia rodziców czy też społeczeństwa. Oczekiwana liczba dzieci nie musi pokrywać się z pożądaną liczbą dzieci 2. Liczba posiadanych dzieci zależy również od skuteczności, a raczej zawodności antykoncepcji 3. Efektywność antykoncepcji 4 może być efektywnością teoretyczną i efektywnością praktyczną. Teoretyczna efektywność 5 metody antykoncepcyjnej pokazuje jej skuteczność w sytuacji przestrzegania wszystkich zasad związanych ze stosowaniem tej metody. Efektywność praktyczna to efekt pomiaru skuteczności metody na określonej grupie osób stosujących tę metodę. Skuteczność 6 poszczególnych metod antykoncepcji mierzy się współczynnikiem zawodności 7 odnoszącym liczbę nieplanowanych ciąż zaistniałych w czasie stosowania metody do długości okresu jej stosowania.

  • 2. Innymi słowy, oczekiwana liczba dzieci różni się od zamierzonej liczby dzieci. Rozróżnia się pożądaną wielkość rodziny, czyli liczbę dzieci, jaką para chciałaby mieć od oczekiwanej liczby dzieci, czyli takiej, która wynika z ich możliwości i norm panujących w społeczeństwie, w którym żyją. Planowana liczba dzieci może być niższa niż pożądana.
  • 3. Urodzenia nieplanowane są przeciwieństwem urodzeń planowanych.
  • 4. Nie mylić z efektywnością demograficzną programów prorodzinnych (patrz 626-7).


626

Program planowania rodziny 1 to działanie zmierzające do zwiększenia kontroli urodzeń między innymi przez przekonanie potencjalnych użytkowników 2 do korzystania ze środków antykoncecyjnych. Zespoły składające się z agitatorów 3, motywatorów 3 oraz dystrybutorów 3 nakłaniają społeczeństwo do korzystania ze środków antykoncepcyjnych. Efektywnosć programu mierzy się liczbą nowych zwolenników antykoncepcji 4. Dla użytkowników środków antykoncepcyjnych wyznacza się również wskaźnik kontynuacji 5 stosowania środka oraz wskaźnik zaniechania stosowania 6. Szacunkowa liczba urodzeń zapobieżonych 7 pokazuje efektywność demograficzną (625-4*) programu. Popularność antykoncepcji w populacji szacuje się poprzez udział osób używających środków antykoncepcyjnych 8 w poszczególnych grupach odniesienia np. wśród kobiet w wieku reprodukcyjnym.


627

Przez antykoncepcję 1 rozumie się stosowanie metod zmierzających do tego, aby stosunek płciowy 2 nie doprowadził do poczęcia. Jedną z metod antykoncepcji jest sterylizacja (631-1). Stosowanie antykoncepcji 3 nazywa się czasem regulowaniem urodzeń 3, co może również jednak obejmować aborcję (604-2). Wstrzemięźliwość 4 seksualna zaliczana jest często do metod kontroli urodzeń.

  • 1. Antykoncepcja, rz. - antykoncepcyjny, przym.: wykorzystywany w celu zapobiegania ciąży.
  • 4. Wstrzemięźliwość, rz. - wstrzemięźliwy, przym.


628

Rozróżnia się metody antykoncepcyjne związane ze stosowaniem środków antykoncepcyjnych 1 i bez stosowania środków antykoncepcyjnych 2. Podstawową metodą nie wymagająca stosowania środków jest stosunek przerywany 3, a do innych metod tego rodzaju należą: okresowa wstrzemięźliwość 4, kalendarzyk 4 polegający na unikaniu stosunków w okresie, w którym kobietę uważa się za płodną i na utrzymywaniu stosunków tylko w tzw. okresie bezpiecznym 5, a także metoda termiczna 6 pozwalającą ustalić moment owulacji.

  • 1. Środki antykoncepcyjne to nie tylko metody barierowe chroniące przed zapłodnieniem komórki jajowej przez plemnik, ale również inne metody takie jak spirale (629-10), a także środki antykoncepcyjne takie jak pigułki (630-4).
  • 4. Termin naturalne planowanie rodziny oznacza wszystkie metody stosowane w celu zapobieżenia zapłodnieniu, które oparte są na obserwacji cyklu kobiety celem ustalenia okresu płodnego.


629

Najczęściej stosowanymi metodami zapobiegania ciąży są metody mechaniczne, do których należą używane przez mężczyzn prezerwatywy 1 oraz środki dla kobiet takie jak: kapturek 2, pesar 2, diafragma 3, tampony 4, gąbki 4, żele plemnikobójcze 5, czopki 6, globulki 7 i żele 8 zawierające środkek plemnikobójczy 9 lub nie. Do grupy mechanicznych metod zapobiegania ciąży należy również zaliczyć wkładki wewnątrzmaciczne 10.


630

Doustne środki antykoncepcyjne 1 zwane są antykoncepcją hormonalną 2. Regularne przyjmowanie pigułek 4 zapobiega wystąpieniu owulacji. Hormony można również przyjmować w formie zastrzyków lub implantów.


631

Pojęcie starylizacja 1 oznacza chirurgiczne uniemożliwienie zapłodnienia. W odniesieniu do mężczyzn mówimy o wazektomii 2 polegającej na przecięciu nasieniowodów. W odniesieniu do kobiet sterylizacja może oznaczać podwiązanie jajowodów 4 lub przecięcie jajowodów 5 lub całkowite usunięcie macicy zwane histeroktomią 6. Dostanie się do jajowodów możliwe jest w następstwie laparotomii lub laparoskopii.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93