The Demopædia Encyclopedia on Population is under heavy modernization and maintenance. Outputs could look bizarre, sorry for the temporary inconvenience

Wielojęzyczny słownik demograficzny (Polski - tłumaczenie drugiego wydania)

10

Z Demopædia
Skocz do: nawigacja, szukaj


Ta strona została zaktualizowana i przedstawia dosłowne tłumaczenie angielskiej wersji drugiego wydania Wielojęzycznego słownika demograficznego
retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93

Pojęcia ogólne

10

101

Demografia 1 jest dyscypliną naukową, której celem jest badanie populacji ludzkich i która zajmuje się ich rozmiarami, strukturą 2, rozwojem i zasadniczymi cechami ogólnymi, rozpatrywanymi głównie z punktu widzenia ilościowego. W terminologii statystycznej słowo populacja 3 może oznaczać wszelką zbiorowość 3 złożoną z odrębnych jednostek. Niemniej w demografii pojęcia populacja 4 używa się na oznaczenie ogółu mieszkańców 5 pewnego terytorium, a czasem nawet tylko pewnej części takiej zbiorowości [np. populacja dzieci w wieku szkolnym (por. 346-7), populacja osób zdolnych do zawierania związków małżeńskich (por. 514-2)]. Tego rodzaju populacje są ściśle biorąc nazywane subpopulacjami 6. Zdarza się również, że używa się słowa populacja na oznaczenie nie samej zbiorowości, ale jej rozmiaru 7, czyli liczby osób 7, które składają się na tę zbiorowość (101-4).

  • 1. Demografia, rz. - demograficzny, przym. - demograf, rz.: specjalista w dziedzinie demografii.
  • 4. Populacja, rz. – pojęcie może być również używane jako swoisty synonim demografii, np. problemy populacyjne, analizy populacyjne, badania nad populacją.
  • 5. Mieszkaniec, rz. - mieszkać, cz.: przebywać w miejscu stałego pobytu.


102

Pewne dyscypliny w demografii otrzymały specjalne nazwy wskazujące na ich podstawowy cel zainteresowania lub metodologię. Demografia historyczna 1 zajmuje się populacjami z przeszłości, dla których dostępne są pisemne dokumenty. W przypadku braku takich źródeł badania dawnych populacji przyjmują nazwę paleo-demografia 2. Demografia opisowa 3 zajmuje się wielkością, rozmieszczeniem terytorialnym, strukturą i rozwojem populacji, z punktu widzenia czysto opisowego, w oparciu głównie o statystykę demograficzną 4. Demografia teoretyczna 5 (nazywana także demografią czystą 5) bada natomiast populacje z punktu widzenia ogólnego i abstrakcyjnego; zajmuje się analizą zależności formalnych zachodzących między różnymi zjawiskami demograficznymi. Ze względu na związek z wieloma matematycznymi metodami w praktyce nazywana jest często także demografią matematyczną  6. Część badań, która wykorzystuje narzędzia analizy demograficznej (103-1) jest często nazywana również badaniami demograficznymi 7. Całokształt wymienionych dyscyplin stanowi to, co nazywa się czasem demografią formalną 9 ze względu na koncentrację na liczbowych aspektach zjawisk i wykorzystywaniu metod ilościowych do badania rozmiaru i struktury populacji. Z kolei szersze pojęcie badań populacyjnych 10 obejmuje również badanie związków między wydarzeniami demograficznymi i społecznymi, ekonomicznymi oraz innymi zjawiskami.

103

Analiza demograficzna 1 jest gałęzią demografii formalnej, która bada wpływ zjawisk demograficznych 2 na rozmiar i strukturę populacji oraz oddziela wpływ poszczególnych zmiennych demograficznych od pozostałych czynników. Dziedzina ta obejmuje także badania nad zależnościami między zmiennymi demograficznymi oraz ich wzajemnym wpływem na budowanie struktur populacji. Rozróżnia się analizę kohortową 4lub analizę pokoleniową 4, która odnosi się do dobrze określonych kohort (por. 117-2) obserwowanych w czasie, a także analizę przekrojową 5 lub analizę okresową 5, która koncentruje się na zjawiskach demograficznych, które występują w określonym przedziale czasu (takim jak rok kalendarzowym) i odnoszą się do kilku kohort.

  • 4. Analiza kohortowa jest formą analizy wzdłużnej, która zajmuje się zagregowanymi wartościami dotyczącymi osób o takich samych cechach. Analiza panelowa bada te same jednostki, indywidualnie po kolei.


104

Demografia (101-1) obejmuje także badanie zależności między zjawiskami demograficznymi z jednej strony a zjawiskami gospodarczymi i społecznymi z drugiej: dla tych szczególnych działów demografii stosuje się nazwy demografii ekonomicznej 1 i demografii społecznej 2. Demografia zawiera w sobie także badania jakościowe 3. Pojęcie to może być używane w odniesieniu do wszystkich rodzajów cech społecznych i osobowościowych. W odrobinę innym znaczeniu termin ten początkowo odnosił się do rozmieszczenia i przekazywania cech dziedzicznych (910-3), które są przedmiotem badań genetyki demograficznej 4. Ekologia ludzka 5, która bada rozmieszczenie terytorialne i organizację społeczeństw, ze szczególnym uwzględnieniem procesów konkurencji i kooperacji, jakie w nich zachodzą, ma wiele punktów wspólnych z geografią ludnosci 7, tak samo jak z biometrią 6 i epidemiologią 8, które zajmują się stosowaniem metod statystycznych do badań zjawisk biologicznych.

  • 4. Nie należy mylić genetyki demograficznej z genetyką człowieka, która zajmuje się dziedziczeniem genów w rozwoju osobniczym; genetyka demograficzna natomiast zajmuje się problemami dziedziczności w obrębie populacji rozumianych w sensie demograficznym. Zauważmy jednak, że w odróżnieniu od genetyki demograficznej można używać nazwy genetyki populacji w odniesieniu do populacji złożonych nie z ludzi, ale ze zwierząt lub roślin.
  • 5. Ekologia, rz. - ekologiczny, przym. - ekolog, rz.: specjalista w dziedzinie ekologii.
  • 6. Biometria, rz. - biometryczny, przym. - biometryk, rz.: specjalista w dziedzinie biometrii. Pojęcie biostatystyka, rz. - biostatystyczny, przym. - oraz biostatystyk, rz. są często używane zamiennie z pojęciami odnoszącymi się do biometrii.

105

Teorie ludnościowe 1 nie powinny być mylone z pojęciem demografii teoretycznej (102-5). Teorie populacyjne zajmują się wytłumaczeniem oraz przewidywaniem związków między zmianami w populacji a gospodarczymi, społecznymi, psychologicznymi i innymi czynnikami; koncentrują się one na teoretycznych zagadnieniach. Teorie populacyjne mogą stanowić podstawę polityki ludnościowej 2 (patrz § 930), która zajmuje się mierzeniem wpływu w zmianach populacji.

* * *

retour à Strona główna | Przedmowa
Rozdział | Wstęp | Pojęcia ogólne | Opracowanie danych statystyki demograficznej | Rozmieszczenie i struktura ludności | Umieralność i chorobowość | Małżeństwa | Urodzenia | Ruch ludności i reprodukcja ludności | Migracje | Demografia ekonomiczna i społeczna | Indeks
Section | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 20 | 21 | 22 | 23 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 40 | 41 | 42 | 43 | 50 | 51 | 52 | 60 | 61 | 62 | 63 | 70 | 71 | 72 | 80 | 81 | 90 | 91 | 92 | 93